{"id":729,"date":"2021-01-10T12:37:28","date_gmt":"2021-01-10T09:37:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.arimigdis.com\/?p=729"},"modified":"2021-01-10T23:20:53","modified_gmt":"2021-01-10T20:20:53","slug":"cernobil-hatasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.arimigdis.com\/en\/2021\/01\/10\/cernobil-hatasi\/","title":{"rendered":"Chernobyl Error"},"content":{"rendered":"

\u00c7ernobil facias\u0131 olarak bilinir ama ben b\u00f6yle anmak istemedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7ernobil ile ilgili akl\u0131m\u0131zda kalmas\u0131 gereken \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n “facia” de\u011fil “hata” olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

Neden b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc yaz\u0131m\u0131n sonunda a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ernobil de t\u0131pk\u0131 \u00f6nceki yaz\u0131mda anlatt\u0131\u011f\u0131m “Afgan K\u0131z”‘\u0131n hik\u00e2yesi<\/a> gibi i\u00e7inde \u00e7ok farkl\u0131 kavramlar\u0131 bar\u0131nd\u0131ran derinlikli bir hik\u00e2ye, fakat ben olay\u0131 \u00f6ncelikli olarak size anlatabildi\u011fim kadar teknik a\u00e7\u0131dan anlatmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. \u00c7ernobil’de tam olarak ne oldu\u011funu, neden oldu\u011funu, sorumlulu\u011fun kimde oldu\u011funu bu \u015fekilde \u00e7ok daha net bir \u015fekilde zihnimizde canlanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

\"Sal\u0131ncaklar
Sal\u0131ncaklar ve d\u00f6nme dolap, 1 May\u0131s 1986’da Ukrayna’n\u0131n Pripyat kentinde Sovyet 1 May\u0131s kutlamalar\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131lmas\u0131 planlanan bir e\u011flence park\u0131nda duruyor. A\u00e7\u0131l\u0131\u015ftan bir hafta \u00f6nce 26 Nisan 1986’da \u00c7ernobil felaketi oldu\u011fu i\u00e7in asla a\u00e7\u0131lamad\u0131.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u00c7ernobil Nedir?<\/h2>\n\n\n\n

Sovyetler Birli\u011fi’ne ba\u011fl\u0131 olan Ukrayna’n\u0131n Pripyat \u015fehri (santralde \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7iler i\u00e7in kurulmu\u015f) yak\u0131nlar\u0131nda bulunan \u00c7ernobil N\u00fckleer Elektrik Santralinde ilk reakt\u00f6r 1977’de faaliyete ge\u00e7ti. Ard\u0131ndan her biri 1000 MW g\u00fcc\u00fcnde 12 reakt\u00f6r ile d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck n\u00fckleer enerji santrali olmas\u0131 planlan\u0131yordu. 1986 y\u0131l\u0131na kadar 4 reakt\u00f6r in\u015fa edildi ve 2 reakt\u00f6r\u00fcn de in\u015fas\u0131 devam ediyordu.<\/p>\n\n\n\n

\"Patlamadan
Patlamadan \u00d6nce Pripyat<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u00c7ernobil’de Ne oldu?<\/h2>\n\n\n\n

26 Nisan 1986’da \u00c7ernobil’in d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc reakt\u00f6r\u00fcnde yap\u0131lan bir test s\u0131ras\u0131nda n\u00fckleer bir kaza veya daha basit\u00e7e anlatmak gerekirse bir patlama oldu. \u0130\u00e7inizde n\u00fckleer fizi\u011fe ilgi duyanlar var ise bir n\u00fckleer santral reakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn nas\u0131l patlayabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olabilirsiniz. Lakin patlama esnas\u0131nda santralde g\u00f6revli olan sorumlu ba\u015f m\u00fchendis (Anatoliy Dyatlov) dahi patlaman\u0131n oldu\u011funa uzun bir s\u00fcre inanmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bir N\u00fckleer Reakt\u00f6r Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r?<\/h2>\n\n\n\n

N\u00fckleer reakt\u00f6rler asl\u0131nda temelde su buhar\u0131n\u0131n bir t\u00fcrbini d\u00f6nd\u00fcrmesiyle elektrik \u00fcretirler. Burada \u00f6nemli olan buhar\u0131n nas\u0131l elde edildi\u011fidir. Geleneksel enerji santralleri k\u00f6m\u00fcr\u00fc yakarak buhar\u0131 elde eder. N\u00fckleer enerji santrallerinde ise durum basit\u00e7e \u015f\u00f6yledir. Uranyum-235 elementlerinin n\u00f6tronlar\u0131 bir di\u011fer uranyum-235 elementinin atomuna \u00e7arpar. \u00c7arpma sonucunda atom par\u00e7alar\u0131na ayr\u0131l\u0131r ve y\u00fcksek miktarda enerji ortaya \u00e7\u0131kar. Fakat n\u00f6tronlar\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek h\u0131zlarda hareket ederken bir atoma denk gelmesi d\u00fc\u015f\u00fck bir ihtimaldir. Bu sebeple uranyum-235 pompalar\u0131 grafitle \u00e7evrelenmi\u015ftir. Bu sayede n\u00f6tronlar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u00d6nemli olan bu zincirleme reaksiyonu dengede tutabilmektir. <\/p>\n\n\n\n

Patlamadan bir g\u00fcn \u00f6nce<\/h2>\n\n\n\n

25 Nisan’da testin haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015fland\u0131. N\u00fckleer reakt\u00f6rler kendilerinin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in gereken enerjiyi de kendileri \u00fcretirler. Testin amac\u0131 reakt\u00f6r\u00fcn yeteri kadar enerji \u00fcretememesi durumunda ek g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131 olarak t\u00fcrbin jenerat\u00f6r\u00fcn\u00fcn kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 denemekti.<\/p>\n\n\n\n

Patlama Gecesi<\/h2>\n\n\n\n

Test, reakt\u00f6r 700 – 1000 megawatt (MW) aras\u0131 g\u00fc\u00e7 seviyesinde enerji \u00fcretirken ger\u00e7ekle\u015ftirilecekti. Testin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gece g\u00fc\u00e7 seviyesi 700 MW’a indirilmeye ba\u015fland\u0131. Fakat g\u00fc\u00e7 durdurma ayar\u0131 700 MW’a ayarlanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in g\u00fc\u00e7 seviyesi 30 MW’a d\u00fc\u015ft\u00fc. Bu seviye bir n\u00fckleer reakt\u00f6r i\u00e7in \u00e7ok tehlikeli bir seviyedir.<\/p>\n\n\n\n

\"\u00c7ernobil
\u00c7ernobil 4. Reakt\u00f6r Kontrol Odas\u0131<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Patlamadan Dakikalar \u00d6nce<\/h2>\n\n\n\n

G\u00fc\u00e7 tekrar kazan\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131 fakat sorumlu ba\u015f m\u00fchendisin iste\u011fiyle teste 200 MW enerji \u00fcretilirken ba\u015fland\u0131. Bu normalde olmas\u0131 gerekenden 500 MW eksikti. Test ba\u015flat\u0131ld\u0131ktan bir s\u00fcre sonra enerji seviyesi h\u0131zl\u0131ca y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131 ve olmas\u0131 gereken seviyeden \u00e7ok daha y\u00fcksek bir seviyeye \u00e7\u0131kt\u0131. Bunun sebebi reaksiyonu yava\u015flatan dengeleyici hi\u00e7bir arac\u0131n kalmam\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Kurtar\u0131c\u0131 D\u00fc\u011fme<\/h2>\n\n\n\n

D\u00fcnyadaki t\u00fcm n\u00fckleer reakt\u00f6rlerde reaksiyonu o anda tamamen durdurmak i\u00e7in kullan\u0131lan bir d\u00fc\u011fme vard\u0131r. Bu butonu bir acil durumdan h\u0131zl\u0131ca kurtulabilmek i\u00e7in kullan\u0131labilecek bir para\u015f\u00fct olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Enerjinin normalden daha y\u00fcksek seviyelere \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren operat\u00f6r, reaksiyonu durdurmak i\u00e7in bu d\u00fc\u011fmeye bast\u0131. Bu d\u00fc\u011fmenin \u00e7al\u0131\u015fma mant\u0131\u011f\u0131 \u015fudur. Reakt\u00f6rlerin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 basit\u00e7e anlatm\u0131\u015ft\u0131m. T\u0131pk\u0131 reaksiyonu h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan grafit gibi, bunun tam tersine reaksiyonu yava\u015flatmak i\u00e7in kullan\u0131lmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f kontrol \u00e7ubuklar\u0131 vard\u0131r. Bu \u00e7ubuklar bor elementiyle sar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"MahkemedeAnatoly
Mahkemede
Anatoly Dyatlov – Ba\u015f M\u00fchendis Yard\u0131mc\u0131s\u0131 (oturmu\u015f, \u00f6ne e\u011filmi\u015f)
Viktor Brukhanov<\/em> – Santral M\u00fcd\u00fcr\u00fc (oturmu\u015f, solda)
Nikolay Fomin – Ba\u015f M\u00fchendis (oturmu\u015f, sa\u011fda)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Patlamadan Saniyeler \u00d6nce<\/h2>\n\n\n\n

Bor enerjinin \u00fcretilmesini sa\u011flayan n\u00f6tronlar\u0131 absorbe ederek reaksiyonun yava\u015flamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00c7ernobilde bu kontrol \u00e7ubuklar\u0131ndan 211 tane bulunuyordu. Kurtar\u0131c\u0131 -para\u015f\u00fct- d\u00fc\u011fmeye bast\u0131\u011f\u0131m\u0131zda t\u00fcm kontrol \u00e7ubuklar\u0131 ayn\u0131 anda devreye girerek reaksiyonu durdurur. Fakat reaksiyonu durdurmas\u0131 beklenen bu \u00e7ubuklar devreye al\u0131nd\u0131ktan sonra enerji seviyesi daha da y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00e7ubuklar bordan yap\u0131lm\u0131\u015f olsalar da u\u00e7lar\u0131 grafitten yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu art\u0131\u015f\u0131n sebebi grafitti. Bu noktada kontrol \u00e7ubuklar\u0131n\u0131n tamam\u0131 neden bor de\u011fildi gibi bir soru gelebilir akl\u0131n\u0131za.<\/p>\n\n\n\n

Soru \u00e7ok mant\u0131kl\u0131 olsa da cevab\u0131 maalesef \u00e7ok basit. Ucuzdu. \u00c7ernobil’de maliyeti d\u00fc\u015f\u00fck olan bu kontrol \u00e7ubuklar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Geri D\u00f6n\u00fclemez Nokta<\/h2>\n\n\n\n

Bu art\u0131\u015f\u0131n sebebini anlayamayan sorumlu m\u00fchendisin bu noktadan sonra yapabilece\u011fi hi\u00e7bir \u015fey yoktu.<\/p>\n\n\n\n

Normal \u015fartlarda 3.200 MW maksimum enerji \u00fcretmesi gereken reakt\u00f6r 33.000 MW enerji seviyesine ula\u015ft\u0131. Hatta muhtemelen daha da y\u00fcksek bir seviyedeydi, fakat patlamadan \u00f6nce okunan son de\u011fer 33.000 MW oldu.<\/p>\n\n\n\n

\"Patlama
Patlama Sonras\u0131 Reakt\u00f6r\u00fcn Foto\u011fraf\u0131<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Patlama<\/h2>\n\n\n\n

\u00c7ernobil’de asl\u0131nda iki patlama oldu. \u0130lki reakt\u00f6r i\u00e7inde biriken bas\u0131nc\u0131n sebep oldu\u011fu patlamayd\u0131. Bu patlamayla reakt\u00f6r\u00fcn kapa\u011f\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. A\u00e7\u0131lan kapakla birlikte reakt\u00f6r\u00fcn i\u00e7ine dolan oksijen, hidrojen ve grafitin birle\u015fmesini sa\u011flayarak ikinci patlamaya sebep oldu.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ernobil’in Sorumlusu Kim?<\/h2>\n\n\n\n

Hik\u00e2yeyi inceledi\u011fimizde kazan\u0131n sebebinin hem personel, hem de yetersiz tasar\u0131m oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015f m\u00fchendisin dikkatsiz kararlar almas\u0131 sonucu olu\u015fan tablo, maliyeti d\u00fc\u015f\u00fck, yetersiz kontrol \u00e7ubuklar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131yla tam bir faciaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Sonu\u00e7<\/h2>\n\n\n\n

Kazan\u0131n sebep oldu\u011fu can kayb\u0131 tam olarak bilinemese de resm\u00ee olarak raporlara ge\u00e7en miktar sadece 31 ki\u015fi oldu. Patlaman\u0131n etkisiyle o anda hayat\u0131n\u0131 kaybeden 31 santral \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 oldu fakat maalesef durum bundan \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu biliniyor.<\/p>\n\n\n\n

Patlamadan sadece Ukrayna de\u011fil T\u00fcrkiye dahil \u00e7evredeki bir\u00e7ok \u00fclke de etkilendi. Patlamadan sonraki aylar hatta y\u0131llar i\u00e7inde radyoaktif maddeler, bulutlar ve r\u00fczgarlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla t\u00fcm \u00fclkelerin \u00fczerine adeta serpildi. Serpilen bu radyoaktif maddeler sonucunda bir\u00e7ok hastal\u0131k ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z ara\u015ft\u0131rmalar \u00c7ernobil’in do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak 200.000 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebep oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

\"Pripyat
Pripyat Terkedildikten Y\u0131llar Sonra Do\u011fan\u0131n Canlanmas\u0131<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u015eu An \u00c7ernobil<\/h2>\n\n\n\n

Santralin etraf\u0131ndaki 4.000 kilometrekarelik bir alan terk edilmi\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n

Santralde \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7ilerin ailelerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Pripyat kenti tamamen bir hayalet kente d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n

2016 y\u0131l\u0131nda reakt\u00f6rden yay\u0131lan radyoaktif s\u0131z\u0131nt\u0131y\u0131 engellemek i\u00e7in 2016 y\u0131l\u0131nda \u00e7elik bir kalkan yap\u0131larak reakt\u00f6r\u00fcn \u00fcst\u00fc kapat\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"2016
2016 Y\u0131l\u0131nda \u0130n\u015fa Edilen \u00c7elik Kalkan<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Y\u00fcksek radyasyonun bug\u00fcn dahi do\u011faya ciddi bir olumsuz etkisi oldu\u011fu biliniyor ve bu etkinin neredeyse 100 y\u0131l daha s\u00fcrmesi bekleniyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ernobil son y\u0131llarda turistlerin ziyaretine a\u00e7\u0131ld\u0131<\/a>. Ziyaret etti\u011finizde \u00c7ernobil’deki radyoaktivite seviyesini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in bir cihazla birlikte dola\u015f\u0131yorsunuz. Bir\u00e7ok alana girmeniz yasak, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu alanlarda radyoaktivitenin h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011fu biliniyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ernobil’le ilgili daha fazla bilgi edinmek isterseniz bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma bulabilirsiniz fakat \u00c7ernobil \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f olan bir dizi var. Normalde bu t\u00fcr olaylar \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f diziler ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmaz, kurgu ger\u00e7ek hik\u00e2yeyi t\u00fcm\u00fcyle bast\u0131r\u0131r. Lakin bu dizide hik\u00e2ye neredeyse t\u00fcm ger\u00e7ekli\u011fiyle anlat\u0131lm\u0131\u015f, izlemenizi tavsiye ederim.<\/p>\n\n\n\n

\n